آزمایش afp در بارداری، از تستهای مهمی است که در تشخیص انواع سرطان و همچنین اختلالات تکاملی و نقایص کروموزومی جنین مورد استفاده قرار میگیرد. بالا بودن این فاکتور در نمونهگیری خون، میتواند نشاندهنده وجود تومور یا اختلالات تکاملی جنین باشد و همچنین کم بودن سطح آن، میتواند ما را نسبت به خطر بیشتر سقط جنین آگاه کند. خوب است بدانید که فاکتور آلفا فیتو پروتئین در نمونه طبیعی خون فرد نیز وجود دارد، اما افزایش یا کاهش غیرطبیعی آن مورد توجه پزشکان برای غربالگری در سه ماهه دوم بارداری است.
آزمایش afp در بارداری چیست؟
آزمایش afp در بارداری (Alpha-Fetoprotein (AFP) Test)، یکی از تستهای مهم غربالگری در سه ماه دوم حاملگی است که برای تشخیص بیماریها، نقایص کروموزومی و اختلالات تکاملی طناب عصبی جنین مورد استفاده قرار میگیرد. البته که مثبت بودن این تست، لزوما نشاندهنده اختلالات جدی نیست؛ اما راهی برای پیگیری بیشتر پزشک است که از طریق آن پزشک میتواند با انجام آزمایشات تخصصیتر، به نتایج جدیتر دست یابد.
بهترین زمان برای انجام این تست، هفته ۱۴ تا ۲۲ و خصوصا ۱۶ تا ۱۸ بارداری است که فاکتورهای مد نظر از جمله آلفا فیتو پروتئین خون مادر دارای ثبات بیشتری است. البته باید توجه داشت که معمولا در کنار آلفا فیتوپروتئین، هورمون HCG، استریول و همچنین inhibin A نیز مورد سنجش و بررسی قرار میگیرند تا اطلاعات جامع تری را از وضعیت جنین، در اختیار پزشک قرار دهند.
آزمایش afp برای تشخیص چه بیماری هایی انجام می شود؟
بهطورکلی انجام آزمایش آلفا فیتوپروتئین در بارداری میتواند بسیاری از نواقص تکاملی و ناهنجاریهای کروموزومی جنین را برایمان روشن کند. فاکتور آلفا فیتوپروتئین شاخصی است که افزایش آن به ما نشان میدهد سلول توموری در بدن یافتشده؛ و یا اینکه، اختلالاتی در عملکرد طبیعی ارگانها ایجاد شده است.
البته اگر جواب آزمایش afp در بارداری غیرطبیعی باشد، لزوما اختلالی در تکامل و عملکرد طبیعی بدن جنین وجود ندارد؛ ممکن است زمان بارداری اشتباه تخمینزده شده باشد و اگر هم، چنین باشد، تستهای تخصصیتری برای رسیدن به نتایج دقیق انجام میپذیرد.
آلفا فیتوپروتئین در بارداری میتواند ما را نسبت به نقایص کروموزومی مثل سندروم داون، اختلالات طناب عصبی و… آگاه کند. و همچنین سنجش این فاکتور در دورههای مختلف زندگی، میتواند در تشخیص سرطان پانکراس، سرطان روده بزرگ، سرطان معده، سرطان ریه، سرطان کبد و مجاری صفراوی موثر عمل کند.
بیشتر بخوانید: آزمایش هموگلوبین خون
آزمایش afp در بارداری چگونه انجام می شود؟
برای انجام آزمایش afp در بارداری نیازی نیست چند ساعت قبل از تست ناشتا بوده یا داروی خاصی را مصرف کنید. اتفاقا برای جلوگیری از ضعف و بیحالی بعد از انجام تست، بهتر است به مقدار کافی صبحانه میل کنید و سپس برای انجام تست مراجعه نمایید. روند دریافت نمونه خون برای سنجش و آزمایش آلفا فیتو پروتئین در بارداری بیش از ۵ دقیقه طول نخواهد کشید؛ چراکه در روند انجام این تست تنها لازم است آرام نشسته و ساعد دست خود را آماده نمونهگیری نمایید.
البته قبل از انجام تست، باید مراحل احراز هویت را طی کرده؛ سوالات مربوط به عدم وجود حساسیت نسبت به مواد ضدعفونیکننده و لاتکس را پاسخ داده و در مورد داروهای مصرفی خود به پزشک اطلاع دهید. با نمونه خونی که از ساعد دستتان گرفته و در آزمایشگاه بررسی میشود، میتوانید از سطح فاکتور آلفا فیتوپروتئین آگاه شوید. اگر بعد از انجام آزمایش afp در بارداری احساس ضعف، بیحالی و سرگیجه داشتید، بههیچوجه نگران نشوید؛ چرا که کاملا طبیعی است؛ کافیست چند دقیقهای را آرام بوده، نفس عمیق بکشید و همراه با همین آرامش، از جای برخیزید.
بیشتر بخوانید: آزمایش آمنیوسنتز
سطح نرمال آزمایش afp
در روند ۹ ماهه حاملگی، سطح نرمال آزمایش آلفا فیتو پروتئین در بارداری مادام تغییر میکند؛ بهطوریکه در ابتدای بارداری و با شکلگیری جنین در رحم، این فاکتور بهطور مداوم افزایش مییابد و روند افزایشی آن تا هفته ۱۳ بارداری قابل مشاهده است. در واقع هفته سیزدهم اوج مقدار آلفا فیتو پروتئین در بارداری را بههمراه دارد و پس از این، در سه ماهه دوم بارداری و از هفته ۱۴ تا ۲۲، ثبات نسبی در مقدار فاکتور آلفا فیتوپروتئین برقرار میشود که قابل بررسی و سنجش است. آزمایشاتی که در این مدت انجام میگیرند، بیشتر از ۸۰٪ دقت دارند و اطلاعات مهمی را در مورد وضعیت جنین به اطلاع پزشک و مادر میرسانند. سطح نرمال آزمایش آلفا فیتو پروتئین در بارداری به شرح زیر است:
- هفته ۱۴ بارداری: ۲۵.۶ نانوگرم در میلیلیتر
- هفته ۱۶ بارداری: ۳۴.۸ نانوگرم در میلیلیتر
- هفته ۱۸ بارداری: ۴۷.۳ نانوگرم در میلیلیتر
- هفته ۲۰ بارداری: ۶۴.۳ نانوگرم در میلیلیتر
- هفته ۲۱ بارداری: ۷۴.۹ نانوگرم در میلیلیتر
بیشتر بخوانید: آزمایش Inhibin A
تفسیر آزمایش afp در بارداری
تفسیر آزمایش afp در بارداری متفاوت از سایر دورانهاست. در مردان و زنانی که باردار نیستند، اگر مقدار فاکتور آلفا فیتوپروتئین خون بیشتر از ۱۵ نانوگرم در میلیلیتر باشد، تشخیص پزشک به سمت سرطان و بیماریهای کبدی میرود. اما در بانوان باردار که در هفته ۱۴ تا ۲۲ام هستند، تفسیر آزمایش بهکلی فرق میکند. شایعترین دلیلی که موجب بالا رفتن نتیجه آزمایش afp در دوران بارداری میشود، تخمین اشتباه زمان بارداری است که نتایج را غیرطبیعی و کاذب نشان میدهد. اما در برخی موارد نیز، این افزایش غیرطبیعی فاکتور آلفا فیتوپروتئین، ما را نسبتبه وجود نقایص تکاملی در لوله عصبی جنین آگاه میکند.
از طرفی اگر در بانوان باردار مقدار آلفا فیتو پروتئین موجود در نمونه خون، کمتر از حد مناسب باشد، احتمال بارداری مولار، سقط جنین، کوریوکارسینوم، نقایص کروموزومی مثل تریزومی۲۱ (سندروم داون)، و تشخیص اشتباه زمان بارداری وجود دارد. توجه داشته باشید که نتیجه غیرنرمال آزمایش afp در بارداری همیشه هم نشانه وجود نقص در روند رشد و تکامل جنین نیست؛ گاهی منشا این پیشامد، چندقلوزایی میباشد که ارتباطی با نقایص کروموزومی و تکاملی ندارد.
نتیجه گیری
آلفا فیتوپروتئین در بارداری یکی از مهمترین فاکتورهایی است که باید مورد سنجش قرار گیرد و میتواند ما را نسبتبه بسیاری از خطراتی که رشد و تکامل غیرطبیعی جنین را درپی دارند، آگاه سازد. اگر در دوران حساس بارداری قرار دارید، توصیه میشود بههیچ عنوان از انجام هیچگونه آزمایش غربالگری کوتاهی نکنید و مادام وضعیت سلامت خود و جنینتان را تحت کنترل قرار دهید.
سوالات متداول آزمایش afp در بارداری
