ناباروری ثانویه، یکی از بزرگترین کابوسهای زوجینی است که علاقهمند هستند فرزندان خودشان را داشته باشند؛ و این مشکل میتواند به صورت ناباروری اولیه و ثانویه بروز پیدا کند. ناباروری اولیه زمانی اتفاق میافتد که زوجین بیش از ۶ ماه تا یکسال برای بارداری تلاش میکنند و به دلایلی نمیتوانند بارداری موفقی را تجربه کنند. اما ناباروری ثانویه زمانیست که زوجین یک تا چند بارداری موفق را تجربه کردهاند و برای باروری دوباره، با اختلال مواجه هستند. اگر احساس میکنید برای بارداری دوباره با مشکلاتی مواجه هستید و در این مورد، انگیزه و امید خود را از دست دادهاید، در ادامه این نوشته با ما همراه باشید.
ناباروری ثانویه چیست؟
ناباروری تانویه یا ناباروری دوم (secondary infertility)مشکلی است که کیفیت زندگی بسیاری از زوجین در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار داده است و زمانی اتفاق میافتد که یک زوج پس از بارداری و زایمانی موفق، نمیتوانند بارداری دوباره را تجربه کنند. البته وقتی میگوییم زوجی دچار ناباروری ثانویه هستند، که بارداری قبلی خود را بدون هیچ دارو و درمانی به پایان رسانده باشند. بهعنوان مثال اگر زوجی به ناباروری اولیه دچار بودهاند و با روش IVF موفق به فرزندآروری شدهاند و حال مجددا برای بارداری با مشکل مواجه هستند، شامل موارد ناباروری ثانویه نمیشوند.
بیشتر بخوانید: از کجا بفهمیم مشکل نازایی نداریم؟
درواقع منشا این مشکل به این بازمیگردد که توان باروری زن و مرد مادام در حال تغییر است و در طی یک دوره بارداری و زایمان، عوارضی اتفاق میافتند که ممکن است در روند بارداری بعدی مشکلساز باشد. در ۳۵ درصد موارد ناباروری دوم، مشکل از هر دو طرف (زن و مرد) است؛ اما برخی موارد، صرفا ناشی از مشکل ناباروری ثانویه زن یا ناباروری ثانویه مرد هستند.
ناباروری ثانویه یک مانع مهم برای بارداری مجدد است. اما تنها شامل یک بیماری نمیشود. بلکه در بروز این مشکل انواع بیماریهای مرد، زن یا هردو دخیل هستند. مشکل ناباروری ثانویه ممکن است در هر مرحله از بارداری شامل تخمکگذاری، لقاح، انتقال تخم به رحم و لانهگزینی جنین در دیواره رحم رخ دهد و مانع از این شود که والدین روند دوباره بچهدار شدن را به سلامت طی کنند.
علائم ناباروری ثانویه
علائم ناباروری دوم با توجه به اینکه مشکل از خانم، آقا یا هر دو است، متفاوت میباشد. اما بهطورکلی اگر زوجی که قبلا بارداری موفقی داشتهاند، ۶ ماه تا یکسال رابطه جنسی بدون جلوگیری داشته باشند و باردار نشوند، میتوان احتمال داد که دچار ناباروری دوم هستند. و خصوصا اگر سن خانم کمتر از ۳۵ سال باشد، این احتمال قویتر است.
در دید جزئیتر، مشکل ناباروری ثانویه بانوان با علائمی چون قاعدگی نامنظم، سقط مکرر جنین و پریودهای دردناک نیز بروز پیدا میکند. و اگر مشکل ناباروری ثانویه از طرف آقا باشد، یکی از علائم شایع آن، تعداد کم اسپرم است. البته تشخیص قطعی این مشکل توسط فوق تخصص ناباروری و یا پزشک اورولوژیست انجام میگیرد و برای تشخیص آن معاینه بالینی، بررسی سوابق پزشکی و آزمایشات هورمونی الزامی میباشد.
بیشتر بخوانید: آزمایش دفع پروتئین در بارداری
در گام اول تشخیص، سوابق پزشکی زوج مورد بررسی قرار میگیرد تا تغییراتی که بین دو بارداری اتفاق افتاده، به خوبی آنالیز شود. در گام بعدی، برای اطلاع از کیفیت و نظم تخمکگذاری، لازم است که عادت ماهانه خانم به دقت بررسی شود و اگر مشکلی از این جهت نبود، مایع منی مرد تحت نظر قرار گیرد. توجه داشته باشید که تیروئید، سرطان و عادتهای مخرب سبک زندگی همه از عواملی هستند که کیفیت و کمیت اسپرم را تحت تاثیر قرار میدهند و ممکن است موجب ناباروری ثانویه شوند.
علت ناباروری ثانویه
در ۳۰٪ موارد ناباروری ثانویه، علت مشکل به خانم بازمیگردد. در ۳۰٪ موارد مشکل از آقا و در ۳۰٪ دیگر نیز، از هر دو است. اما در ۱۰٪ موارد، ریشه مشکل نامعلوم میباشد.
سن
در تمام موارد ناباروری دوباره، باید توجه داشت که سن یک عامل تعیینکننده است و هرچه سن دو طرف افزایش مییابد، موانع موجود برای بارداری دوم نیز بیشتر خواهند شد. اوج سن باروری بانوان دهه ۲۰ تا ۳۰ سالگی است و پس از این قدرت باروری کاهش مییابد و همچنین زمانیکه سن مرد بیشتر از ۴۰ سال میشود، کیفیت اسپرمها در حد انتظار نمیباشد.
اختلالات تخمکگذاری
نارسایی اولیه تخمدان، سندروم تخمدان پلی کیستیک، اختلالات هورمونی وابسته به غده تیروئید و…، سبک زندگی ناسالم، تغذیه نامناسب، مصرف دخانیات و مواد مخدر، همه از عواملی هستند که موجب اختلالات تخمکگذاری میشوند و احتمال ناباروری ثانویه را افزایش میدهند.
اختلالات رحمی
هر گونه اختلالی که در بافت و ساختار رحم و لولههای رحمی وجود داشته باشد، میتواند مانع از باروری ثانویه شود. فیبروئید یا پولیپ رحم، آندومتریوز، اختلالات ساختاری مثل رحم تک شاخ و زخم (اسکار) رحم از جمله اختلالات مربوط به رحم هستند که موجب ناباروری ثانویه میشوند.
عفونت و زخم
ممکن اثری از زخم سزارین زایمان قبلی بر رحم مانده باشد که موجب ناباروری ثانویه شود. این زخم ایستموسل نامیده میشود که موجب التهاب رحم شده و از لانهگزینی جنین جلوگیری به عمل میآورد. همچنین اگر آثاری از عفونتهای مقاربتی مثل hpv بر روی رحم باشد، روند بارداری با اختلال جدی مواجه میشود.
علل ناباروری ثانویه در مردان
افزایش سن، افزایش وزن و اختلال در ترشح هورمونهای مردانه موجب ناباروری ثانویه در مردان میشود. سطح پایین تستوسترون، مشکلات تیروئید، بزرگ شدن یا برداشتن پروستات و هیپوگنادیسم دیررس از دیگر عوامل موثر در ناباروری ثانویه مردان هستند که روی ترشح هورمونهای جنسی تاثیر گذاشته و موجب کاهش کیفیت و کمیت اسپرمها میشوند.
بیشتر بخوانید: انواع ناباروری در مردان
درمان ناباروری ثانویه
پس از انجام معاینه لگنی، آزمایشات هورمونی، تست تخمکگذاری، تست مایع منی، عکسبرداری از رحم و سونوگرافی ترانس واژینال، و تشخیص قطعی ناباروری ثانویه، چند روش درمانی پیش روی بیمار است:
- دارودرمانی؛ باتوجه به علت ناباروری دوم، داروهای مورد استفاده برای درمان نیز متفاوت هستند. اما داروهای تنظیم کننده هورمونی و داروهای محرک تخمکگذاری (مثل کلومیفن و لتروزورل) از شایعترین درمانهای ناباروری ثانویه به شمار میروند. اما توجه داشته باشید که در کنار مصرف داروها، اصلاح سبک زندگی و تغذیه نیز اهمیت بالایی دارد.
- جراحی؛ هیستروسکوپی و جراحیهای سرپایی وجود دارند که به رفع فیبروم، پولیپ، آندومتریوز و اسکار رحم کمک میکنند و از این جهت موجب درمان ناباروری دوباره میشوند.
- روشهای کمک باروری؛ اگر مشکل ناباروری دوم با دو راه فوق برطرف نشود، IVF و iui دو روش کمک باروری پربازده هستند که برای ناباروریهای اولیه و ثانویه کاربرد دارند. از میان این دو روش آیویاف روش کارآمدتری است که البته نیازمند هزینه بیشتری نیز میباشد.
کلام آخر
بهطورکلی وقتی زوجی به مدت ۶ ماه تا یکسال برای بارداری دوباره تلاش میکنند و نتیجه نمیگیرند، احتمال میرود که دچار ناباروری ثانویه شدهاند و باید با پیگیری علائم و علت مشکل، روشهای درمانی را به کار گیرند.
