تست آلفافیتوپروتئين یا آزمایش AFP یک آزمایش خون است که سطح آلفا فیتوپروتئین را در نمونه خون افراد باردار و یا در برخی بیماری های خاص اندازه گیری میکند. تست AFP معمولاً برای کمک به تشخیص انواع خاصی از سرطان و نیز بررسی میزان تاثیردرمان استفاده میشود. این آزمایش در خانم های باردار همراه با آزمایشات دیگر در سه ماهه دوم بارداری (هفته های 15الی 20 بارداری ) با نام غربالگری سه ماهه دوم جهت بررسی احتمال ریسک ابتلای جنین به مشکلات ژنتیکی خاص و نقایص مادرزادی انجام میشود.
تست آلفافیتوپروتئين چیست؟
AFP پروتئینی است که ابتدا در کیسه زرده (yolk sac ) وسپس در کبد و دستگاه گوارش جنین تولید و ترشح می شود. به همین دلیل میزان AFP به طور معمول در جنین و به دنبال آن خون مادران باردار بالا است. پس از تولد، سطح AFP بسیار پایین میآید و کودکان و بزرگسالان سالمی که باردار نیستند AFP بسیار کمی در خون خود دارند.
AFP در افراد غیرباردار عمدتا در زمان آسیب های کبدی مزمن مثل سیروز و یا هپاتیت مزمن، بالا رفته و یا به عنوان تومور مارکر در برخی سرطان ها مثل سرطان سلول های کبدی، سرطان تخمدان و سرطان بیضه مورد بررسی قرار می گیرد.
تست آلفافیتوپروتئين AFP به تنهایی نمیتواند برای غربالگری یا تشخیص سرطان مورد استفاده قرار گیرد. به این دلیل که برخی شرایط میتوانند روی سطح AFP تاثیر بگذارند؛ همان طور که گفته شد به عنوان مثال برخی بیماریهای کبدی که سرطانی نیستند باعث بالا رفتن AFP می شوند و یا برخی از افرادی که سرطان کبد، سرطان تخمدان یا سرطان بیضه دارند، ممکن است سطح AFP طبیعی داشته باشند. بنابراین، آزمایش تومور مارکر AFP نمیتواند سرطان را به طور قطعی رد یا تایید کند. اما هنگامی که با سایر آزمایشها و معاینات بالینی به صورت همراه استفاده میشود، در تشخیص بسیار کمک کننده می باشد.
آزمایش تومور مارکر AFP میتواند در تشخیص و هم چنین نظارت بر درمان سرطانهایی که باعث افزایش سطح AFP میشوند کمک کننده باشد.
تست آلفافیتوپروتئين چه زمانی انجام میشود؟
با کمک این آزمایشها می توان به تشخیص احتمالی سندرم داون، تریزومی 18 (سندرم ادواردز) و برخی اختلالات ژنتیکی دیگر مثل اختلالات طناب عصبی (NTD) پی برد.
تست AFP برای موارد زیر انجام خواهد شد:
- جهت تأیید یا رد تشخیص سرطان به همراه استفاده از سایر آزمایشها و معاینات بالینی کمک کننده است.
- می تواند در پیش بینی رفتار سرطان در طول زمان کمک کند.
- می توان با اندازه گیری AFP درمان سرطان را زیر نظر گرفت. اغلب اگر سرطان در حال رشد باشد، سطح AFP بالا میرود و اکثرا زمانی که درمان موثر است سطح خونی آن کاهش مییابد.
- می توان با اندازه گیری AFP عود یا برگشت احتمالی سرطان مربوطه پس از درمان را بررسی نمود.
در موارد خاص، نتایج حاصل از آزمایش AFP ممکن است برای هدایت انتخابهای درمانی برای انواع خاصی از سرطان استفاده شود. در صورت ابتلا به هپاتیت مزمن و طولانی مدت یا سیروز کبدی، ممکن است از این آزمایش برای نظارت بر سلامت شما نیز استفاده شود. این شرایط سرطانی نیستند، اما خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش میدهند.
نحوه جمع اوری نمونه در آزمایش آلفافیتوپروتئين
آزمایش AFP یک آزمایش خون است. در طول آزمایش خون، ارائه دهنده مراقبتهای بهداشتی شما کارهای زیر را انجام خواهد داد:
- یک سوزن کوچک را در یکی از رگها(معمولا در چین آرنج ) شما وارد می کند.
- در یک لوله یا ویال مخصوص , خون را جمع آوری میکند.
- سوزن را در آورده و پنبه یا بانداژ مناسب را روی آن ناحیه قرار می دهد.
نمونه گیری جهت انجام تست آلفافیتوپروتئين معمولا کمتر از پنج دقیقه طول میکشد و برای اکثر مردم سریع و بدون درد است. اگر ترس از سوزن یا اضطراب در مورد خون گیری دارید، به ارائه دهنده مراقبتهای بهداشتی که خون شما را میگیرد این موضوع را بگویید. ممکن است تمرینات تنفسی به کاهش ترس و استرس شما کمک کند.
شرایط آزمایش AFP
هیچ آمادگی خاصی برای آزمایش خون AFP وجود ندارد، اما در صورتی که قبل از انجام آزمایش، تست هایی که در آن ها مواد رادیوایزوتوپ استفاده می شود، انجام داده اید ممکن است با نتیجه آزمایش تداخل داشته باشد. به طور کلی، هیدراته ماندن با نوشیدن آب به میزان کافی میتواند به خونگیری سریعتر و روانتر کمک کند. هیدراتاسیون از سفت شدن انقباض رگهای شما جلوگیری کرده و احتمال تغییر فشار خون را کاهش میدهد.
بطور خلاصه همان طور که گفته شد در مورد بررسی AFP نتایج آزمایش غیرطبیعی در سه ماهه دوم جنینی , در تست های غربالگری نیاز به بررسی های بیشتر می باشد و در افراد غیر باردار نتایج آزمایش غیرطبیعی برای AFP و یا سایر تومور مارکرها ممکن است نیاز به معاینات و آزمایشات بیشتر را به همراه داشته باشد.
نتایج آزمایش AFP
اگر نتایج آزمایش AFP در زنان باردار نرمال نباشد، به این معنی است که برای بررسی سلامت جنین، به آزمایشات بیشتری نیاز دارید. سطوح بالاتر از حد معمول AFP میتواند به نقایص لوله عصبی اشاره کند. سطوح پایین تر از حد معمول AFP بهمراه غیرطبیعی بودن تست های دیگر ممکن است نشان دهنده این باشد که احتمالا جنین دارای یک اختلال ژنتیکی مانند سندرم داون یا سایر اختلالات کروزومی می باشد که در این صورت برای تایید نیاز به بررسی های بیشتر می باشد.
سوالات متداول تست آلفافیتوپروتئين
نتیجه گیری
آزمایش خون AFP برای بررسی خطر نقایص مادرزادی و اختلالات ژنتیکی، مانند نقص لوله عصبی یا سندرم داون، یا سایر اختلالات کروموزومی مورد استفاده قرار میگیرد. این آزمایش به تنهایی وضعیت کامل سلامتی را تشخیص نمیدهد. در آخر لازم است تا بگوییم که در بارداری ها بالا بودن تست AFP همیشه خطرناک محسوب نمی شود، چون در بارداری های دو یا چند قلو و یا محاسبه نادرست سن بارداری نیز ممکن است میزان AFP بالاتر از حد نرمال باشد.
